شناخت احساسات و آموزش آنها به کودکان
پرستو فصیح روانشناس کودک و نوجوان در تهران و مدرس رسمی آموزش خانواده در این مقاله به شناخت احساسات و هیجانات به عنوان پایه و اساس آموزش مهارت های زندگی می پردازد. هرچه کودک با احساسات مختلف بیشتر آشنا شود، روش های بیشتری را برای خودکنترلی، مسئولیت پذیری، حل مسئله و در نهایت تصمیم گیری درست می آموزد. یکی از روش های آشنایی با احساسات مختلف تهیۀ کتابی به نام «احساسات من» است؛ در این کتابچه کودک از طریق قصه گویی خلاق و بازی های گوناگون با احساسات مختلف آشنا می شود و نکتۀ قابل توجه در روش مذکور این است که نقاشی های کودک باید دربارۀ موضوع کارشده باشد. این نقاشی ها علاوه بر اینکه موارد آموخته شده را تثبیت می کنند، در رشد اعتماد به نفسش نیز تأثیر بسزایی دارد.
نمونه ای از کتاب «احساسات من»
در اینجا، نمونه ای از کتاب « احساسات من» معرفی می شود، اما توجه داشته باشید که شما می توانید با توجه به نیازهای ویژه ای که احساس میکنید برخی از موضوعات آن را در شناخت احساسات تغییر دهید:
احساساتی که زیاد تجربه می کنم
عکس هایی را که نشان دهندۀ احساسات مختلف هستند از مجلات کودک انتخاب کنید و برای هریک داستانی بسازید. پس از آشنایی کودک با نام هیجانات عاطفی و واکنش های جسمی، از او بخواهید احساساتی را که زیاد با آنها درگیر است نقاشی کند. بدین ترتیب، شناخت احساسات شما نیز از حالات درونی اش بیشتر میشود.
شناخت احساسات و چیزهایی که مرا خوشحال می کند
خوراکی ها، بازی ها، قصه ها، دوستان، آشنایان و هر چیزی را که باعث خوشحالی کودکتان می شود شناسایی کنید. در هر حالتی که هستید از او بپرسید آیا به کاری که انجام می دهد یا افرادی را که با آنها معاشرت میکند و به طور کلی، در آن لحظه حس خوبی دارد؟ عکس لحظات خوشحال کننده را بگیرید و در صفحه بچسبانید و یا به سادگی نقاشی چیزهایی را بکشید که خوشحالش می کند.
وقتی ناراحتم این کارها باعث می شود که با ناراحتی ام بهتر کنار بیایم
تجربیات خود را در قالب قصه برای کودک تعریف کنید یا کتاب هایی را انتخاب کنید که در آن راهکارهایی را برای کنارآمدن با ناراحتی ها پیشنهاد داده اند. توجه داشته باشید که هدف کنارآمدن با مسائل ناراحت کننده و تلاش برای بهترشدن است نه از بین بردن هیجان طبیعی. بعد از آموختن راهکارهای مختلف، روشهایی را که برای کودک شما عملی است در صفحه ثبت کنید تا هرگاه نیاز داشتید به آن رجوع کنید.
شناخت احساسات و کارهایی که آتش خشم من را خاموش میکند
گام بعدی در شناخت احساسات ، هیجان خشم است. اگر بتوانیم جرقه های خشم را شناسایی و آن ها را کنترل کنیم، می توانیم بهترین بهره را از این انرژی ببریم. بنابراین، ابتدا عواملی را که باعث عصبانیت تان می شوند شناسایی کنید. سپس رفتارهایی را که ابراز نادرست خشمتان را به تعویق می اندازند کشف کنید مثلا، نوشیدن یک لیوان آب یا کشیدن چند نفس عمیق. چون عصبانیت باید تخلیه شود، انجام تمرینات کششی و یا کتک زدن بالشت به تخلیۀ انرژی انباشته شده بسیار کمک می کند. بعد از اینکه توانستید با خشم خود روبه رو شوید، اعمال و رفتاری را که به شما در کنترل خشمتان کمک می کنند نقاشی کنید و تلاش کنید تا با انجام آن ها بهترین نتیجه را بگیرید.
این فعالیت ها من را از فکرکردن به نگرانی ها دور می کند
نگرانی ها، هیجان مهمی در شناخت احساسات کودک به شمار می روند. یکی از روش های مؤثر در رفع نگرانی ها این است که دغدغه های کوچک و بزرگ او را پیدا کنید و آنها را در بادکنکی فوت کنید و به هوا بفرستید یا مسائل نگران کننده را با گِل درست کنید و بعد از گفتگو دربارۀ راهکارهای مقابله ای، خرابشان کنید تا اثری از آنها باقی نماند. همچنین می توانید از فعالیت هایی که باعث می شوند به نگرانی ها فکر نکنید عکس بگیرید یا در کتابچه نقاشی بکشید.
شناخت احساسات و کنار آمدن با خستگی
هر کودکی در زمان خستگی احساسات متفاوتی را از خود بروز می دهد: بعضی عصبانی میشوند و پرخاشگری میکنند، عده ای حساس می شوند و سریع به گریه میافتند، برخی لجبازی میکنند و … . مهم است که در جریان شناخت احساسات بر روی داشتن یک احساس و نشان دادن آن به شکل حس های دیگر نیز کار شود. همراه با کودکتان کارهایی را پیدا کنید که از بروز تنش و درگیری در زمان خستگی جلوگیری می کنند و تلاش کنید تا حد امکان با انجام دادن آنها اوضاع را با همکاری یکدیگر مدیریت کنید.
آرامشم را این گونه به دست می آورم
در شناخت احساسات ، انجام تمرینات و تکنیک های ذهن آگاهی کودکان بسیار مهم است. نوازش، نقاشی کردن با موسیقی بی کلام، صحبت کردن با گل ها و گیاهان، انجام یک فعالیت خانوادگی مانند آشپزی و تمرین های و انهادگی قبل از خواب از جمله مواردی است که باعث ایجاد آرامش می شود. برای کودک خود احساس آرامش را توضیح دهید، با او دربارۀ فواید آن گفتگو کنید و هر روز زمانی را برای به دست آوردنش صرف کنید؛ اگر برنامه ای منظم را دنبال کنید، در طولانی مدت به نتایج شگرف آن پی می برید.
نویسنده: پرستو فصیح روانشناس و مشاور کودک و نوجوان در تهران
دیدگاه خود را ثبت کنید
تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟در گفتگو ها شرکت کنید!