خشم در نوجوانان و علل پدید آمدن آن

عصبانیت، پرخاشگری و احساس خشم در نوجوانان یکی از مسائلی است که در بسیاری از خانواده ها باعث ایجاد تنش و مشکل می شود و گاهی ناتوانی در مدیریت بحران ناشی از خشم، باعث بیشتر شدن فاصله پدر و مادر از نوجوان و در نتیجه ایجاد مشکلات بیشتر می شود. بنده پرستو فصیح روانشناس کودک و نوجوان در تهران در این مقاله قصد دارم از علل ایجاد این احساس بسیار شایع صحبت کنم.

خشم در نوجوانان و عامل قدرت

قدرت یعنی همانطور که من تو را کنترل نمی کنم، به تو هم اجازه نمی دهم مرا کنترل کنی. در واقع خود قدرت فی نفسه نه خوب است و نه بد، نه مثبت است و نه منفی و به خودی خود عامل ایجاد خشم در نوجوانان نمی‌شود بلکه شکل ارضاء قدرت است که آن را منفی و یا پسندیده می کند:

1. خشم در نوجوانان و قدرت بر دیگران (power over): شکل منفی قدرت است، مانند زورگویی و دیکتاتوری.
2. .قدرت درونی (power within): شکل پسندیده قدرت که باعث شکل گیری عزت نفس ، اعتماد به نفس ، خودشکوفایی و رشد فردی می گردد.
3. قدرت با دیگران (power with): با دیگران احساس ارزشمندی و قدرت کردن مانند امور خیریه، خدمت به دیگران، کمک به زلزله زدگان و گره از کار دیگران باز کردن.

نقش کنترل در ایجاد خشم در نوجوانان

“تنها فردی که می‌توانیم رفتارش را کنترل کنیم، خودمان هستیم” این اصل سخت ‌ترین و کلیدی ‌ترین اصل تئوری انتخاب برای درونی کردن است. در این اصل کنترل به معنای تغییر دادن چیزی به دلخواه خود و طبق خواسته خود است. تمام مشکلاتی که کودکان و نوجوانان دارند به علت عدم رعایت این اصل توسط والدینشان می‌باشد. وقتی کنترل وارد روابط بین فردی می شود می تواند باعث ایجاد خشم در نوجوانان شود؛ کنترل به دو شکل اعمال می‌شود:

کنترل درونی

که عبارتست از تغییر دادن افکار و اعمال خود. اگر در روابط بین ‌فردی روی خودمان تمرکز کنیم و تلاش کنیم هر جا که لازم بود افکار، اعمال، حرف زدن و نوع تفکرمان را تغییر دهیم و نوع نگرش ‌مان را عوض کنیم از کنترل درونی استفاده کرده‌ایم.

کنترل بیرونی در احساس خشم در نوجوانان

اگر تلاش کنیم تا اعمال دیگران را براساس نظر خود عوض کنیم یا به عبارت دیگر مجبور کردن دیگران به انجام کاری که خودشان دلشان نمی‌ خواهد، کنترل بیرونی نام دارد. کنترل بیرونی دو نتیجه دارد: طرف مقابل کاری را که ما از او می‌خواهیم با حداقل کیفیت انجام می‌دهد و یا کار را فقط تا زمانی انجام می‌دهد که فشار و نظارت مستقیم ما بر او باشد.

مدیریت احساس خشم در نوجوانان

در زبان تئوری انتخاب خشم یعنی کنترل خودت را از دست بده تا کنترل دیگری را در دست بگیری. وقتی خشمگین می ‌شویم و پرخاشگری می‌ کنیم در واقع شیوه ‌ای را اتخاذ می ‌کنیم تا دیگران را وادار کنیم براساس میل و مطلوب ما عمل کنند. این شیوه‌ ای است که ما در دنیای کنترل بیرونی آموخته ایم.
با توجه به مطالبی که تا این لحظه بیان شد، اولین کاری که والدین باید در مدیریت احساس خشم در نوجوانان انجام دهند اعمال نکردن کنترل بیرونی و جایگزینی هدایت، حمایت و نظارت در ساختار یک رابطه دوستانه، منصفانه و قاطعانه می باشد تا هم خودشان و هم نوجوانشان بتواند نیازها و انتظاراتش را مطرح کرده، همدلانه شنیده شده و به قدر کفایت در جهت ارضای خواسته هایش بکوشد.