تفکر نقادانه و راه های تقویت آن

تفکر نقادانه به زبان ساده یعنی توانایی گرفتن تصمیم های منطقی درباره آنچه باید انجام دهیم و یا آنچه باید باور کنیم (اسلاوین، ۲۰۰۶). در واقع تفکر نقادانه نوعی حل مسئله و به مثابه جعبه ابزاری از مهارتها است که باعث می شود اندیشه ها و باورها را ارزیابی کرده و سپس درباره آنها تصمیم منطقی بگیریم؛ چنین تفکری کمک خواهد کرد تا نسبت به اطلاعات دریافتی هوشیارتر بوده و کمتر متعصبانه و یا با پیش داوری به موضوعات نگاه کنیم. علاوه بر قصه گویی خلاق که در مقالات گذشته به تفضیل به شرح آن پرداخته شد، در ادامه چند فعالیت جهت افزایش تفکر نقادانه در کودکان پیشنهاد می شود:

بازی بیست سوالی:

بچه ها به دو گروه تقسیم شوند یک گروه با همدیگر یک کلمه انتخاب کنند مثال جاروبرقی و روی یک برگه بنویسند و نگه دارند. بعد گروه دیگر با همفکری هم فقط 20 سوال فرصت دارند تا بپرسند و آن کلمه را پیدا کنند، این بازیهم به صورت گروهی و هم انفرادی قابل انجام شدن است. هدف این بازی یادگیری پرسیدن سوالات خوب و تقویت پرسشگری که یکی از ارکان مهم مهارت تفکر نقادانه به حساب می آید، می باشد.

تفکر نقادانه و بازی بدترین اتفاق ممکن

این بازی نیازمند بکارگیری مهارت حل مسئله در کودکان است؛ مربی یک سناریو برای هر تیم تعریف می کند، مثلا شما گروهی هستید که در یک جزیره متروکه رها شده اید و حال قصد دارید به کشور خود باز گردید

چه راه حل هایی برای بازگشت و زنده ماندن پشنهاد می کنید یا به گروه دیگر می گوید فرض کنید شما در دریا رها شده اید چه راه حل هایی برای رسیدن به ساحل دارید؟ در این بازی کودکان علاوه بر اینکه به این راه حل ها فکر می کنند می بایست 10 آیتمی که به ایمنی فرد کمک می کند را نیزعنوان کنند. در این بازیِ تقویت تفکر نقادانه، گروهی بیشترین امتیاز را می گیرد که آیتم های ایمنی بیشتر و منطقی تری را توصیه کرده و نیز راه حل جالب تری را بیان کرده باشند.

نقاشی با دست مخالف

شرکت کنندگان در این فعالیتِ تفکر نقادانه محور، خلاف عادت معمول نقاشی می کشند؛ در واقع هدف اصلی این نقاشی مواجه شدن با پیش داوری ها و انتظاراتی است که به آنها عادت کرده ایم و به همین دلیل رهایی از آن ها برای ما آسان نیست.

برای اجرای این بازی بهتر است شکل نشستن شرکت کنندگان در کلاس را تغییر دهید و از آن ها بخواهید حول یک دایره فرضی بنشینند. یک شی را به عنوان مدل نقاشی در مرکز دایره بگذارید و از آن ها بخواهید آن را با دست ضعیف تر خود (دستی که با آن نمی نویسند) طراحی کنند. خودتان هم می توانید با آن ها همراه شوید. این تجربه باعث خنده و تفریح بچه ها می شود. بعد از پایان کار از آن ها بخواهید برگه های خود را به نفر سمت راستی شان بدهند، طوری که کارها در دایره دست به دست بگیرد و همه آن ها نتیجه کار دیگران را ببینند.

برای تقویت تفکر نقادانه در پایان کار یک گفت وگوی کلاسی ترتیب دهید و این سوالات را بپرسید: نظرتان درباره این فعالیت چیست؟ وقتی داشتید خلاف عادت همیشه نقاشی می کردید، چه احساسی داشتید؟ چه کسانی احساس ناراحتی می کردند و چه کسانی راحت و بی خیال بودند؟ وقتی هنوز طراحی را شروع نکرده بودید، توقع داشتید نتیجه کار با دست ضعیف ترتان چه طور باشد؟ اگر قرار باشد دوباره این کار را انجام دهید، راحت تر هستید؟ این فعالیت چه چیزهایی را به شما یاد داد؟