نوجوانی و بلوغ و نکات کلیدی آنها

بزرگترین دغدغه والدین بعد از دوران نوزادی، مسئله نوجوانی و بلوغ می‌باشد. نوجوانی مرحله ‌ای بین کودکی و بزرگسالی است که با تغییرات گسترده جنسی، جسمی، روانی، شناختی و عاطفی همراه است و به همین خاطر ممکن است باعث ایجاد بحران و تنش بین نوجوان و والدینش شود.

نوجوان از یک سو با سرعت بی سابقه ای بلوغ جسمی و جنسی را می گذراند و از سوی دیگر، خانواده، فرهنگ و جامعه از او می خواهند تا مستقل باشد، روابط جدیدی را با هم سالان و بزرگ سالان برقرار کند و آمادگی ها و مهارت های لازم را برای زندگی شغلی و اجتماعی به دست آورد. نوجوان باید علاوه بر پذیرش و سازگاری با این همه تغییر و تحوّل، هویت منسجمی نیز برای خود کسب کند و به سؤالات دشوار و قدیمی «من کیستم؟»، «جای من در هستی کجاست؟» و «از زندگی خود چه می خواهم؟» پاسخ مشخص و اختصاصی بدهد.

نوجوانی و بلوغ و جنبه‌های وابسته به آنها

میلر نیوتون در کتاب نوجوانی (۱۹۹۵)، نوجوانی را دوره فرایندهای رشدی انتقال از کودکی به بزرگ سالی می داند. این فرایندها جنبه های گوناگونی دارند:
۱. رشد و نمو سازمان عصبی مغز در نوجوانی و بلوغ: نمود آن در تحوّل فرایندهای شناختی، عاطفی و رفتارها مشاهده می شود.
۲. رشد فیزیکی: شامل رشد اندازه های بدنی و تغییر در نیم رخ جسمی است.
۳. رشد نظام جنسی یا تولید مثل در نوجوانی و بلوغ: شامل جسمی و رفتاری.
۴. رشد احساس «خود»: به عنوان یک بزرگسال یا یک انسان مستقل و خود راهبر.
۵. کسب موقعیت بزرگسالی در نوجوانی و بلوغ: در گروه اجتماعی یا فرهنگ.
۶. رشد کنترل رفتاری خود: در تعامل با جامعه.

رشد جنسی در نوجوانی و بلوغ

بلوغ مرحله ‌ای از زندگی است که طی آن فرد به تکامل جنسی می ‌رسد و در نتیجه از قابلیت تولیدمثل برخوردار می‌ شود. تغییرات جسمانی در طول دوره نوجوانی و بلوغ بسیار حائزاهمیت می‌ باشد. در سال های اولیه بلوغ (سنین ۱۲ تا ۱۳ سالگی) تعادل جسمی نوجوان بر هم می خورد و تغییرات عمیقی در ارگانیزم به وجود می آید، شکل و حجم بدن تغییر می کند و دستخوش دگرگونی می شود و طرح عمومی بدن نوجوان از حالت کودکی خارج شده، مانند قالب و اندازه بزرگ سالان می شود. رشد جنسی در دوره نوجوانی، یک معیار و شاخص مهم رشد در این مرحله از زندگی است. این معیار نشانه ای از بلوغ و تغییرات دیگری است که در این دوره رخ می دهد.

در طول دوره بلوغ اندام های جنسی پسران (بیضه ها و آلت) و اندام های جنسی دختران (تخمدان ها، رحم و مهبل) بزرگ تر و رسیده تر می شوند. در پسران، بیضه ها شروع به تولید اسپرم می کنند و غده پروستات به تولید منی می پردازد و در دختران، تخمدان ها تخمک رشدیافته را در لوله های فالوپ آزاد می کنند. ویژگی های ثانوی جنسی نیز که مردان را از زنان متمایز می سازد، نظیر روییدن موی صورت در پسران و رشد پستان ها در دختران، آغاز می شود.

نوجوانی و بلوغ و نگرش جنسی

از نظر نگرش و رفتار جنسی در نوجوانی و بلوغ، برخی از تحقیقات نشان می دهد که پسران در آغاز عمدتاً متمرکز بر جنبه های جسمی رفتار جنسی هستند و به تدریج متوجه جنبه های عمیق تر ارتباط اجتماعی و عاطفی می شوند، در حالی که برای دختران هدف های مربوط به تعلق عاطفی و ارتباط اجتماعی اهمیت بیشتری دارد و در مراحل بعدی است که جنبه های جسمی رفتار برایشان اهمیت پیدا می کند. این تفاوت جنسیت در شکل گیری هویت را می توان به شکل های مختلف تبیین کرد. اگر بخواهیم نظریه تحلیل روانی را اساس این تبیین قرار دهیم، باید بگوییم که انرژی پسران عمدتاً جهت گیری خارجی دارد و به کنترل و تسلّط بیرونی متمرکز است، در حالی که انرژی روانی دختران عمدتاً متوجه دنیای درونی و عاطفی است.

نویسنده: پرستو فصیح روانشناس کودک و نوجوان در تهران