شفقت چیست و چه ویژگی هایی دارد؟

شفقت به معنی توجه به درد و رنج خود و دیگران با روحیه‌ ای مهربان و دلسوز و همچنین میل حقیقی به کمک کردن، بخشیدن و حمایت کردن است. شفقت احترام و حمایت همراه با مهربانی، توجه مثبت و عشق بدون قید و شرط نسبت به خود و دیگری است. در واقع شفقت به خود باعث کاهش استرس و آرامش ذهن فرد و پذیرش فعال و صبورانه ی احساسات سخت می‌شود.

شفقت شامل چهار ویژگی است

در ادامه این چهار ویژگی را توضیح خواهیم داد.

خردمندی

فرد خردمند انگیزه زیادی برای فهمیدن، دانستن و یادگیری دارد و کنجکاو است خودش و دنیای پیرامون را کشف کند. او توانایی تفکر بالغانه درباره وضعیت بشر و رنج را دارد‌ و می تواند با استدلال خردمندانه به موقعیت ها با دیدگاهی متفاوت نگاه کند. او درک می‌کند که رنج جزء جدایی ناپذیر زندگی انسان است ولی جاودانه نیست پس اگر لازم باشد می‌تواند در دوره هایی از زندگی ساختار و سبک زندگی اش را تغییر دهد تا در جهت کاهش رنج خود و دیگری قدم بردارد.

قدرت و شجاعت

برداشت اشتباه اینست که وقتی شفقت می ورزیم ضعیف هستیم و احساساتی عمل می‌کنیم؛ برعکس فرد مشفق این قدرت را دارد تا احساسات ناخوشایند را بدون ترس ببیند و با تاب آوردن در برابر آنها با تمام توان و قوا اقدامی در جهت کاهش آنها ‌کند.

ملایمت و مهربانی

فرد باید قادر باشد به شکل کلامی و غیر کلامی علاقه، مهربانی و مراقبت از خود و با ایجاد عاطفه ای مثبت، حس دوستی و محبت نسبت به دیگران را نشان دهد و افراد بتوانند در کنار او احساس امنیت داشته باشند.
قضاوت نکردن: دوری از محکوم کردن دیگران و عدم بایداندیشی یکی از ویژگی های اساسی و مهم شفقت است که تمرین بسیار زیادی را طلب می‌کند. عدم قضاوت یعنی تمایل به ارزش ها و باورهای اخلاقی و انسانی داریم اما این بینش که همه چیزها باید همانگونه که من می‌خواهم بشوند را کنار می‌گذاریم.

یکی از تمرینات اساسی برای همراه شدن با شفقت و پرورش آن اینست که در طول روز دقایقی را به فکر کردن درباره کارهای انجام شده و سپس تحلیل آن کار براساس این چهار ویژگی داشته باشیم؛ این عمل بینشی برای بررسی خصوصیات مشفقانه در ما ایجاد و ما را متوجه می کند که در کدام خصوصیت نیار به کار بیشتر داریم. هر چقدر برای بررسی این خصوصیات بیشتر زمان بگذاریم با شفقت همراه تر شده و باعث می شود در طول روز با دقت بیشتری رفتار کرده و مراقب اعمال و افکار خود باشیم. نکته مهم در این تمرین اینست که اگر براساس خصوصیات مشفقانه رفتار نکردیم و یا درصد این ویژگی‌ها را در خود کم تشخیص دادیم، مراقب خودانتقادگری بوده و درگیر سرزنش خود نشویم؛ این تمرین صرفا یک خودشناسی مقدماتی برای سنجش خودمشفق است و در ادامه یاد خواهیم گرفت که چگونه این ویژگی ها را در خود تقویت کرده و به مشفق‌ ترین دوست خود تبدیل شویم.

نویسنده: پرستو فصیح روانشناس کودک و نوجوان در تهران