هوش و طبقه بندی های مختلف آن

هوش یعنی تفکر عاقلانه ، عمل منطقی و رفتار موثر در محیط. هوش به عملکرد تعدادی از استعداد و توانایی‌های ذهنی مرتبط از جمله حافظه، دقت، تمرکز، یادگیری، منطق، سرعت پردازش، استدلال ،حل مسئله و برنامه‌ریزی اشاره دارد که ما را قادر می‌سازد به فشار‌های محیطی پاسخ دهیم.

هوش در همه‌ی مردم یکسان و به یک اندازه نیست و تفاوت‌های فردی در این زمینه بسیار برجسته است. چیزهای گوناگونی مانند عوامل فیزیولوژیکی، وراثت، یادگیری، شرایط خانوادگی، شرایط محیطی – اجتماعی و عوامل فردی در میزان آن نقش دارند.

هوش هیجانی، احساسی یا هوش عاطفی یکی دیگر از گونه‌ های هوش است. هوش هیجانی مجموعه ای از ظرفیت ها و قابلیت هایی است که توانایی های فرد را در برخورد با چالش های مختلف محیطی و بین فردی افزایش می دهد. در واقع طبق تعریف دانیل گلمن هوش هیجانی شامل توانایی‌هایی مثل انگیزه دادن به خود، پشتکار در شرایط دشواری و سرخوردگی، کنترل رفتارهای تکانشی، به تأخیر انداختن خواسته‌ها، تنظیم هیجانات، جلوگیری از غلبه‌ی استرس بر قدرت فکر کردن، همدلی با دیگران و امیدواری است.

هوش درون فردی و میان فردی چیست؟

هوش های درون فردی و میان فردی که در مقاله تست استعداد یابی گاردنر در مورد آنها توضیح داده شد، الهام بخش مفهوم هوش هیجانی هستند. پژوهش ها نشان داده اند مدیران موفق احتمالا هوش میان فردی بالاتری دارند که آن را به صورت «توانایی فهم دیگران یعنی اینکه چه چیزی آنها را برمی انگیزاند، چگونه کار می کنند، چگونه می توان با آن ها همکاری کرد» بروز می دهند.

همچنین هوش درون فردی به معنای «ظرفیتی برای درک دقیق تر خود و توانایی استفاده از آن برای عملکرد موثرتر برای بهبود زندگی» تعریف می شود؛ این هوش به فرد درباره هیجان ها و ظرفیت تمایز بین هیجان ها، نامگذاری و بازیابی آنها به منظور فهم و هدایت رفتار، آگاهی می دهد.

مقدار بالای توانایی هوش میان فردی و درون فردی در افزایش هوش هیجانی، نشان دهنده توانایی مدیریت احساسات خود و درک مهارت های اجتماعی در روابط با دیگران است. هیجان ها از هوش درون فردی و میان فردی جدا نیستند و در ایجاد، حفظ و حل روابط نقش مهمی دارند.

کسانی که از هوش هیجانی بالایی برخوردارند، اعتماد به نفس بیشتری دارند، از توانایی های خود آگاهند و از رضایت از زندگی و شادکامی بالاتری برخوردارند. آنها نه تنها در روابط فردی و ارتباطات اجتماعی نقش مثبتی دارند، بلکه در تنظیم روابط زناشویی و خانوادگی نیز عملکرد پویا و فعالی دارند.

هوش کلامی – زبانی چیست؟

هوش کلامی- زبانی نیز بیشترین تاثیر را در افزایش هوش هیجانی دارد. استفاده از کلام و زبان برای بیان و درک معانی پیچیده و حساسیت به معنای کلمات، نظم واژه ها و صداها برای منعکس کردن احساسات در زندگی روزمره می باشد.

هم چنین استفاده از واژه ها برای بیان اهداف و مذاکره و اقناع افراد به تقویت رابطه هوش کلامی- زبانی و هوش هیجانی کمک می کند. مهارت های زبانی، فرد را در روابط خود قاطع تر و احساسات او را قابل قبول تر می سازد. همچنین مهارت های زبانی برای بیان احساسات از طریق قدرت شعر، داستان و ارتباطات اجتماعی به افراد کمک می کند.

در زمینه تاثیر هوش هیجانی بر استعداد یابی کودکان نیز، بچه هایی که توانایی شناخت احساسات خود را دارند و حالت های هیجانی خود را به گونه ای موثر ابراز می کنند، بهتر می توانند با مشکلات زندگی روبه رو شوند و در روابط با محیط و دیگران موفق ترند.

منبع: رابطه بین هوش های چندگانه و هوش هیجانی در دانش آموزان مقطع متوسطه؛ فصلنامه شخصیت و تفاوت های فردی؛ سال سوم؛ شماره 4؛ تابستان 1393؛ 106-93