بازی درمانی چگونه کودکان را افرادی توانمند می کند؟

یکی از درمان های مهم و بسیار سودمند در مشاوره بازی درمانی است. بنده پرستو فصیح به عنوان روانشناس کودک و نوجوان در تهران در این مقاله سعی کردم به اختصار روندی که کودک طی می کند تا به شناخت بهتر عواطف و درک درست تر مشکلاتش می رسد را توضیح دهم.

بازی هر فعالیتی است که چند خصیصه داشته باشد:

• خودانگیخته باشد.
• هدف آزاد داشته باشد.
• هیجان ‌انگیز و همراه با احساس لذت باشد.
• چالش ‌انگیز باشد.
• همراه با تخیل و وانمودسازی باشد.

بازی ابعاد هیجانی (مثل خشم، لذت، شادی، استرس، افتخار، کنجکاوی، رقابت)؛ شناختی (توجه، استدلال، طرح ‌ریزی، حل ‌مسئله، خلاقیت)؛ حسی- حرکتی (بینایی، شنوایی، لامسه، بویایی، تعادل، حرکات ظریف، حرکات درشت) و اجتماعی- تعاملی ( زبان، نوبت ‌گیری، قانون ‌پذیری، ایفای نقش، همدلی کردن) را دربر می‌ گیرد.

بچه‌ ها از بازی خسته نمی‌ شوند زیرا انگیزش و هیجان را که هر دو از جنس انرژی هستند، با هم تجربه می‌ کنند. زمانی‌ که کودکان به بازی می ‌پردازند، دنیای خیالی خود را می ‌سازند که از طریق آن می ‌توانند دنیای واقعی را شبیه ‌سازی کرده و به درک و تجربه آن بپردازند؛ به همین دلیل بازی‌ درمانی یکی از درمان ‌هایی است که کودکان بشدت جذب آن شده و مشتاق به انجام آن هستند. در طول رشد، والدین در امر تربیت فرزند با مشکلات زیادی رو به رو می شوند و ممکن است در سبک های فرزندپروری خود دچار عدم تعادل شوند؛ در نتیجه در ارتباط با فرزند دچار چالش شده و فرزندان نیز برای مدیریت شرایط گاه رفتارهای دردسرسازی را انجام می دهند. بازی درمانی مجموعه ‌ای از فعالیت‌ ها و فرصت ‌هایی است که کودک ضمن انجام آنها می‌ تواند به آسانی افکار و احساسات خود را به نحو دلخواه خویشتن بیان کند و در ضمن به بینش عاطفی دست یافته و احساس ایمنی، کفایت و ارزش نماید.

برای رسیدن کودک به توانمندی در حل مشکلات و کسب بینش عاطفی از تکنیک های زیر استفاده می‌ شود:

پذیرش

درمانگر باید بتواند احساسات و افکار کودک را هر چند غلط و منفی بپذیرید. بطور مثال اگر کودک گفت که «می‌خوام بابام بمیره»، هیچ واکنش منفی و یا انتقادی نمی کند؛ چون کودک دغدغه خود را که از یک مشکل به وجود آمده بیان کرده، بنابراین با احساساتش همدلی و افکارش را درک کرده و با پذیرش کامل کمک می‌کند تا او ضمن خودافشایی، راه درمان را پیش بگیرد.

اعتماد در بازی درمانی

احساس اعتماد باعث می ‌شود تا فرد در کمال امنیت زندگی کرده و بتواند با تمام ظرفیت، انرژی ‌اش را صرف رشد و پرورش خود کند و در نتیجه بازدهی بالایی در زندگی خویش داشته باشد. در کودکان درمانجو اغلب اعتماد از بین رفته است چون با بزرگترها و یا همسالان خود به مشکل برخورده و از طرف آنها طرد شده ‌اند. گام اساسی در جلب اعتماد کودکان اینست که باید به قابلیت کودک برای حل مشکل خود کاملا اعتماد داشت؛ یعنی به کودک نشان دهیم که او قادر است با کمک گرفتن مشکل خود را حل کرده و به بینش لازم برای رسیدن به ثبات عاطفی دست خواهد یافت.

احترام

کودک وقتی متوجه شد که افکار و احساساتش مورد پذیرش قرار گرفته و حس اعتماد شکل گرفت، شروع به احترام گذاشتن به درمانگر و در نهایت به خودش می‌ کند و به تدریج درک می‌ کند که احساسات و وجودش ارزشمند و محترم هستند و کم کم با کنترل عواطفش، بر اوضاع زندگی تسلط بهتری پیدا کرده و به عنوان فردی توانمند اعتماد از دست رفته را بازیابی نموده و مسیر رشد سالم ‌تری را در پیش خواهد گرفت.

با انجام این ۳ تکنیک در بازی درمانی کودک در جوی راحت و ایمن، بدون ترس از تنبیه به بیان احساساتش پرداخته و متوجه می ‌شود که می‌ تواند مشکلاتش را حل کرده و حال بهتری را برای خودش رقم بزند.