هویت و انواع آن

دوره نوجوانی مرحله پیچیده‌ ای از رشد انسان است که بزرگترین دستاورد آن کسب هویت می ‌باشد. نوجوانی و بلوغ بر رشد جسمانی، فیزیولوژیکی و روانشناختی آنها تاثیر می ‌گذارد، تغییرات زیادی در مفهوم خود صورت می ‌گیرد، از نظر هوشی به مرحله تفکر انتزاعی می‌ رسند، ارتباط آنها با گروه‌ های همسالان افزایش یافته و مسائل و مشکلات عاطفی آنها نیز بیشتر از قبل می شود. نوجوانی با این پرسش اساسی همراه است «من کیستم؟»، بسیاری از نوجوانان با شور زیادی از خود سوال می کنند که جایگاه اجتماعی من کجاست؟ شغل آینده من چیست؟ رشته تحصیلی من چه خواهد بود؟ سرانجام با چه کسی ازدواج خواهم کرد؟ ارزش های مذهبی، اخلاقی و فلسفی من چه خواهند بود؟ پاسخ به این پرسش ها که چند سال ادامه خواهد یافت منجر به آگاهی و شناختی حیاتی می ‌شود یعنی « کسب هویت‌ ».

تشکیل هویت

تشکیل هویت در نوجوان شامل شکل گیری ثبات در شرایط مختلف می باشد:

اول، نوجوان احساس ثبات و تداوم کند؛ یعنی درک کند که در طول زمان همان شخصی است که قبلا بوده است. دوم، افراد جامعه و دیگران او را شخصی باثبات بشناسند؛ یعنی نوجوان باید بتواند تصویر باثباتی از خود به محیط ارائه کند و سوم، باید براساس اطلاعاتی که از محیط دریافت می کند به ثبات شخصیت خود و تداوم آن اطمینان پیدا کند.

در دوره شناخت خود، نوجوان خود را مکلف می بیند تا به اهداف خاصی، صادقانه تعهد سپرده و بدان ها وفادار بماند. شاید به همین دلیل است که نوجوان ها در بسیاری از موارد، تمایل به عضویت در فرقه های خاص مذهبی، مسلک های به خصوص، مدهای متنوع یا پیوستن به گروه های همسال هستند. نوجوان زمانی به احساس هویت دست پیدا می یابد که ارزش های خود را انتخاب و نسبت به اهداف یا افراد خاصی احساس وفاداری کند (رک، روانشناسی رشد، احدی و جمهری، ۱۳۸۲).

4 نوع هویت در پایان نوجوانی

به اعتقاد جیمز مارسیا، در پایان نوجوانی فرد دارای یکی از این ۴ پایگاه یا نوع هویت می‌ شود:

هویت کسب شده

فرد بحران اکتشاف را به خوبی سپری کرده و تعهداتی محکم برای خود بوجود آورده است.

تعلیق یافته

همچنان در حال تجربه بحران هویت و اکتشاف است ولی هنوز تعهدی برایش پدید نیامده.

هویت ضبط شده

فرد متعهد به آن چیزی است که والدین یا معلمان برایش تعیین کرده ‌اند و درگیر بحران هویت نشده و اکتشافی را صورت نداده است.

پراکنده

نظر فرد هر روز در مورد مسائل مختلف عوض می ‌شود، تعهدات محکم هویتی ندارد و به دنبال کشف و درک چنین تعهداتی هم نیست که این نوع هویت بدترین نوع است و فرد نسبتا نابالغ تلقی می‌ شود.

همچنین هویت در مسائل و مشکلات رفتاری که تهدیدکننده سلامت جامعه است نقش موثری دارد. پایگاه ‌های نابالغ هویت به خصوص هویت پراکنده، آسیب ‌پذیری افراد را در برابر این مسائل افزایش می‌ دهد و بالعکس آن پایگاه‌ های بالغ هویت، توان رویارویی با بحران ‌های پیچیده اجتماعی و روانی را فراهم می‌ آورند.

نویسنده: روان درمانگر و روان شناس کودک و نوجوان در تهران پرستو فصیح